Aangeprezen met de vrolijke leus ‘het gezelligste rek van Nederland’ is het Tomado afdruiprek misschien wel het meest gebruikte, maar toch ook onzichtbare, gebruiksvoorwerp uit de Nederlandse design geschiedenis. Voor het Van Eesterenmuseum schreef ik er een stuk over in het kader van de reeks ‘het object van de maand’.

In het gras voor het Van Eesteren Museum staat sinds februari 2020 een levensgroot, ondersteboven geplaatst afdruiprek. Dit afdruiprek XXL genaamd Played Rack is gemaakt door kunstenaar Maze de Boer. Hier, in de publieke ruimte, wordt het gebruikt als klimrek, fietsenstalling en fitnesstoestel. Maar oorspronkelijk is het kunstwerk geïnspireerd op het bekende afdruiprek uit de jaren 50, ontworpen door Jan van der Togt voor de firma Tomado. Ook het originele rek werd door jong en oud omarmt en was op vrijwel ieder keukenblad terug te vinden. Nu het vakantieseizoen op de stoep staat en het afwassen-met-de-hand bij vele campinggangers weer gevoelens van nostalgie zal opwekken, is het Tomado-afdruiprek het Object van de Maand van de maand juli.

Massa Artikelen Dordrecht
Ruim 100 jaar geleden, in 1923, starten de broers Willem en Jan van der Togt in Dordrecht een fabriek voor eenvoudige huishoudelijke artikelen van draadstaal. Onder de naam Tomado (Van der Togts Massa Artikelen Dordrecht) hadden de broers al snel door dat hun simpele vormentaal en lichte materialen goed aansloegen. Dat vrouwen hun belangrijkste doelgroep waren bleek toen ze in 1933 in samenwerking met de Vereniging van Huisvrouwen een nieuw en praktisch afdruiprek ontwikkelde. Maar het duurde nog tot na de oorlog voor het bedrijf echt groot werd. Mede dankzij de Stichting Goed Wonen, die er in hun tijdschriften veel reclame voor maakten, brak het merk vanaf 1950 op nationaal niveau echt door.

In elk huis hoort Tomado thuis
Naast het afdruiprek maakte Tomado nog ontelbaar veel huishoudartikelen: etensstampers, flessendragers, deksellichters, fritessnijders, jampothouders, elektrische koffiemolens en natuurlijk de Tomado-wandrekjes. Tomado is tijdens de wederopbouw misschien wel het merk met de meeste naamsbekendheid: vrijwel iedereen in Nederland had één of meerdere Tomado-producten in huis. De jaren 50 en 60 waren de hoogtijdagen van het bedrijf, met fabrieken in Dordrecht, Zwijndrecht, Etten-Leur en Puurs (België). Maar vanaf de jaren 70 verliest het merk aan populariteit omdat de producten niet meer aansluiten bij de tijdsgeest. Het bedrijf wordt aanvankelijk overgenomen door het Zwitserse Metaltex. In de jaren 80 verdwijnt het merk Tomado definitief uit de schappen.

Liefde voor vintage en nostalgie
Hoewel in onze huidige levens geen noodzaak meer is voor flessenlikkers of deksellichters, is er wel degelijk veel interesse in de oude Tomado huishoudartikelen. Het Tomado-wandrek met de vrolijke kleuren is een geliefd vintage stuk, even als flessenrekjes en het afdruiprek. Hoewel die laatste minder essentieel is geworden door het gebruik van de vaatwasmachine, heeft menig huishouden nog behoefte aan een afdruiprek voor de kleine vaat. Die opkomende liefde voor vintage en retro zag ook Metaltex, die besloot een selectie van artikelen opnieuw op de markt te brengen. Klassiekers in een nieuw jasje dus, met nieuwe kleuren en stijlvolle fotografie. Uiteraard zit ook het afdruiprek in de nieuwe-oude collectie. Zo lijkt het oerdegelijke Tomado weer definitief zijn plek in het moderne huishouden te hebben veroverd.

Ontwerp wordt kunst
Overigens koos oprichter Jan van der Togt, na de verkoop van Tomado voor een andere richting. Hij stak het geld dat hij verdiende met de overname in kunst en opende Museum Jan (voorheen: Jan van der Togt Museum) in Amstelveen. Niet geheel toevallig is de volgende plek waar het Played Rack van Maze de Boer te zien zal zijn, de tuin van Museum Jan. Maar voorlopig staat het nog aan onze mooie noordoever in Nieuw-West.

Wilt u het afdruiprek zelf gaan bekijken? Dat kan!
Het Played Rack is (vrij toegankelijk) te zien tussen de bomen naast het Van Eesteren Paviljoen. Het echte Tomado-afdruiprek staat natuurlijk op het aanrecht in de museumwoning. Die is te bezichtigen tijdens een bezoek aan de Van Eesteren Museumwoning, elke donderdag t/m zondag, van 14.30 – 16.00 uur. Onder leiding van een gids bezoekt je de jaren 50 woning en de collectiestukken, leer je meer over het gedachtegoed van Goed Wonen en deze bijzondere periode in de Nederlandse designgeschiedenis. Kijk hier voor meer informatie over een bezoek aan de woning.

Dit artikel maakt deel uit van de maandelijkse reeks ‘Het Object van de Maand’, waarbij de collectie van het Van Eesteren Museum in de schijnwerpers wordt gezet. Alle andere Objecten van de Maand zijn hier terug te lezen.