Met de PS Jonsberg-vaas, ontworpen door de Nederlandse ontwerper Hella Jongerius, bracht meubelgigant Ikea een regelrechte hit op de markt. Door de samenwerking werd Dutch Design betaalbaar voor iedereen. Ruim 13 jaar later is de vaas niet meer in de winkel te koop, maar dat doet niks af aan de populariteit van dit iconische product.

Ikea PS-collectie

Ikea staat voor veel mensen synoniem aan praktisch, goedkoop en ‘altijd goed’. Het assortiment spreekt een brede doelgroep aan en de producten zijn vooral erg handig. Grote nadeel daarbij is het gebrek aan originaliteit: iedereen heeft dezelfde bestekbak, boekenkast, bankstel of bureaustoel. Om het imago van eenheidsworst enigszins te doorbreken en ter gelijke tijd het designimago te versterken, introduceerde Ikea in 1995 de PS collectie. Binnen deze speciale collectie kwam er meer ruimte voor experimentele ontwerpen en ging Ikea samenwerken met bekende ontwerpers. Voor veel ontwerpers was dit niet alleen interessant vanwege het grote podium, maar ook omdat zo de mogelijkheid ontstond hun eigenzinnige handschrift te vertalen naar een massa-geproduceerd item.

IKEA PS is voor de onafhankelijken van geest. Voor vrijdenkers die niet zomaar meegaan in de dagelijkse werken-eten-slapensleur en vinden dat gewoontes er zijn om van af te wijken. Voor wie lak heeft aan goedkeuring en bevestiging. Maar kiest voor vrijheid en mogelijkheden. – Ikea

Overzicht van de eerste PS collectie van Ikea, 1995

Ambacht en kleur

Voor de derde editie van de PS-collectie introduceerde Ikea in 2005 de samenwerking met de wereldberoemde Nederlandse ontwerper Hella Jongerius. Hella Jongerius staat bekend om haar liefde voor ambacht en onderzoek naar kleurgebruik. In haar werk, dat vaak in kleine oplages wordt gemaakt, speelt onderzoek naar de vertaling van traditionele ambachten naar moderne technieken een belangrijke rol. Vaak uiten haar ideeën zich in keramiek of textiele producten. Het is dan ook niet verrassend dat ze voor de PS-collectie een wandkleed en een vaas ontwikkelde.

Vazen zijn de ideale dragers voor boodschappen die je wil vertellen over het designvak. [..] Vazen verwijzen weliswaar naar dienstbaarheid, maar hun vorm en hun huid lenen zich uitstekend voor het vertellen van een ander verhaal. – Uit: Misfit. Hella Jongerius in gesprek met Louise Schouwenberg, p. 274.

De PS Jonsberg vaas werd in vier varianten op de markt gebracht.

Dutch design voor de massa 

Hella Jongerius, die in de beginjaren van haar studio onderdeel was van het beroemde Droog Design collectief, ontwierp in de jaren ‘90 iconische ontwerpen als de Big White Pot en de Soft Urn. Dit waren grote ronde vormen waarmee ze experimenteerde met onverwachtse materialen, en oude ambachten vertaalde naar het heden. Haar producten werden, vanwege het experimentele karakter en vele handwerk, echter alleen in kleine oplages gemaakt. Die exclusiviteit vertaalde zich ook terug in de prijs. Door de uitnodiging van Ikea om een PS-collectie te maken, ontstond de unieke kans om met haar producten ook het grote publiek te bereiken.

I wanted to make a product that is uniform in shape, but that reveals that it must have been made in a traditional workshop because there is no industrial production technique for this particular ceramic process. – Hella Jongerius

Jonsberg

Haar eerdere ontwerpen Big White Pot en de Soft Urn waren voor Hella Jongerius het uitgangspunt voor deze PS collectie. Vervolgens was haar belangrijkste doel om sporen van ambacht en handwerk terug te laten komen in een object dat op grote schaal geproduceerd kon worden.

This was possible because Ikea has manufacturing companies in China, which produce very high-quality handwork, but can also deal with large volumes. Thus, a great many traditional procedures also equals mass industry. For this, a product doesn’t always need to be hygienic and have a perfect appearance. – Hella Jongerius

Vier varianten

De vaas kwam er in vier verschillende uitvoeringen. En voor dezelfde archetypische vorm werden verschillende keramiektechnieken gebruikt, zowel aardewerk als porselein. De kleuren en decoraties verschillen bovendien per vaas en refereren naar verschillende delen van de wereld: de Sovjet Unie, Afrika, Azië en Europa.

Het bewerken van een PS Jonsberg vaas in de fabriek in China.

Product is onderzoek

Met de PS Jonsberg vaas kwam een ‘echte’ Jongerius op de markt voor minder dan €35,-. Deze Ikea variant is net zo echt een Jongerius als haar Big White Pot van €420,-. Maar wat is dan het grote verschil tussen beide producten? Dat zit ‘m vooral in het maakproces en wat dit uiteindelijk met de functie van het object doet. De Big White Pot wordt geproduceerd door de kleinschalige Nederlandse keramiekproducent Tiggelaar Makkum. Er wordt met lokale Friese klei gewerkt en oude glazuurtechnieken zijn gebruikt voor de afwerking. Dit product richt zich bewust op het gebruiken van oude ambachten en handwerktechnieken, en hoe dit vertaald kan worden naar een modern product. Het eindresultaat wordt vooral om het onderzoek en als object gewaardeerd.

De Big White Pot, een ontwerp van Hella Jongerius uit 1997.

Product voor gebruik

De PS Jonsberg-vaas voor Ikea wordt in China gemaakt, en hoewel hier ook ambachten zijn ingezet om het product te maken, gaat het er veel grootschaliger aan toe. Onder de vaas staat dan ook Made in China, in plaats van de naam van een individuele ambachtsman. Dit maakt het product een stuk anoniemer. Hoewel ze erg op elkaar lijken en beiden vanwege hun esthetiek gewaardeerd worden, hebben beide producten een verschillend doel. De ene richt zich op onderzoek en maakt eventueel gebruik ondergeschikt. De ander richt zich juist op het functionele en heeft een praktisch doel: er moet een bos bloemen in en de vaas moet tegen een stootje kunnen.

Een roze-met-gouden PS Jonsberg vaas met bloemen.

Democratisch product wordt verzamelitem

Inmiddels is het 13 jaar geleden dat de PS Jonsberg vaas op de markt kwam en de vaas is niet meer in de winkel te koop. En wat blijkt nu? De vaas die voor de massa was gemaakt is,  sinds dat het uit het assortiment is gehaald, een gewild item geworden onder design-liefhebbers. De roze-met-gouden variant wordt op verschillende websites voor tweedehands spullen het meeste aangeboden, en gaat nu minimaal voor de dubbele prijs weg. De zwarte-met-blauwe en de witte variant zijn ook nog redelijk goed te krijgen, maar daar ligt de prijs al hoger; soms zelfs drie keer de originele prijs. Maar de vaas die verreweg het meest gezocht is, is de terracotta variant. Als je er al eentje vindt, moet je op minimaal €150,- euro rekenen. En zo is een democratisch bedoeld gebruiksproduct, dankzij de opstapeling van betekenissen, zelf weer een gewild verzamelitem geworden.

De PS Jonsberg vaas is niet meer in de winkels te koop.

Waar te koop?

Nieuw is de PS Jonsberg vaas helaas niet meer te koop. Voor tweedehands exemplaren kun je het beste kijken op Marktplaats.nl en natuurlijk goed je ogen open houden op Koningsdag.

Alle foto’s: credits Hella Jongerius.