Rustiek serviesgoed is tegenwoordig weer hartstikke populair. Borden en kommen in effen, aardse kleuren met een imperfect randje zijn in alle hippe conceptstores te koop. Maar wat handgemaakt en uniek lijkt, is vaak massaproductie uit Oost-Europa of Azië. Voor wie verder wil kijken dan alleen de buitenkant is het servies van het Maastrichtse Regout interessant. Dit dagelijkse goed werd 150 jaar geleden in Nederland geproduceerd en die geschiedenis zie je in het product goed terug.

De entree van de Regout-fabriek in Maastricht omstreeks 1910.

Maastricht: keramiekhoofdstad

Maastricht stond vanaf de tweede helft van de 19e eeuw bekend om de productie van simpel, boers en sterk aardewerk voor dagelijks gebruik. De keramiekfabriek van Petrus Regout was de grootste fabriek in Nederland die zich op deze markt richtte, en exporteerde het servies over de hele wereld. Aan het succes van dit product ging een belangrijke materiaalinnovatie vooraf. Ontdekkingen uit Engeland speelden daarin een essentiële rol.

Een overzicht van het Regout fabrieksterrein, rond 1905. Links onderin is de entreepoort die ook in bovenstaande foto te zien is.

Kaolien en gietklei in mallen

Hoewel er al sinds de Oudheid gebruiksvoorwerpen van klei worden gemaakt, waren deze objecten vaak poreus en roodbruin van kleur. Pas rond het midden van de 18e eeuw slaagt John Wedgewood (jawel, van het gelijknamige servies) er in om aardewerk harder en witter te maken. Daarvoor gebruikte hij een mineraal genaamd kaolien, dat gewonnen werd in het zuidwesten van Engeland. Rond diezelfde tijd werd ook het gieten van klei in gipsen mallen uitgevonden. Hierdoor kon in kortere tijd meer geproduceerd worden. Door vormen te standaardiseren ging de productie omhoog, en de kosten omlaag. De ontwikkelingen in Engeland verspreiden zich naar de rest van Europa en werden ook in Nederland opgepikt.

Een brok Kaolien. Om het te vermengen met klei wordt het tot poeder gemalen.

Ondernemende geest

De Maastrichtse ondernemer Petrus Regout zag de mogelijkheden en stichtte in 1836 de eerste Nederlandse keramiekfabriek die op grote schaal dit sterke aardewerk ging maken. Onder zijn leiding groeide de fabriek uit tot een van de grootse producenten van alledaags serviesgoed ter wereld. Bekend stond Regout nationaal en internationaal om zijn wit geglazuurde effen serviesgoed. Naast dit servies was Regout ook geliefd om de serviezen met handbeschilderde patronen. Een bekend voorbeeld hiervan is het boerenbontpatroon, dat ook nu nog erg populair is.

Een Regout lepel, mengkom en diep bord.
Ontwerp voor een van de Boerenbont dessins.

Dagelijks gebruik

Dankzij de harde kleisoort kon het servies tegen een stootje, waardoor het vooral aantrekkelijk was voor alledaags gebruik. Veel schalen, kommen en mokken hebben het intensieve gebruik dan ook goed overleefd, ook wanneer ze niet helemaal perfect meer zijn. Licht gehavende randen, craquelé of vetvlekken die in het glazuur zijn getrokken tonen het gebruik. Deze kenmerken geven het servies juist de verweerde look die zo aantrekkelijk is, en het servies is ook nu dan ook nog goed bruikbaar.

Een stapel Regout kommen.

Einde van een tijdperk

De naam en het logo van de Regout-fabriek zijn door de jaren heen regelmatig gewisseld. Eerst van Petrus Regout naar Regout&Co, maar vanaf 1899 wordt de nieuwe naam met beeldmerk Sphinx. Naast servies gaat de fabriek zich vanaf de 20e eeuw ook toeleggen op het produceren van keramiek sanitair, omdat de vraag naar wasbakken en toiletten flink toeneemt. Deze markt blijkt uiteindelijk de meest interessante (en als sanitairmerk bestaat Sphinx nog steeds), want langzaam begint de vraag naar servies te dalen. In het eerste deel van de 20e eeuw produceert Regout/Sphinx zowel servies als sanitair, maar vanaf 1969 houdt de productie van serviesgoed definitief op. Met de opkomst van goedkope materialen als plastic en melamine én nieuwe productielanden in Oost-Europa en Azië, verdwijnt de serviesindustrie uit Nederland.

Regout schaal nummer 12, met duidelijke merkstempel: P.Regout&Co Maastricht. De serviezen werden op maat genummerd en het nummer staat dus voor de grootte van het item.

Een nieuwe markt

Het Regout/Sphinx servies vertelt het bijzondere verhaal van een gedreven Maastrichtse ondernemer die kansen zag in een nieuw materiaal en daarmee een geliefd product introduceerde. Maar naast het succesverhaal staat dit servies ook voor het einde van de servies- en keramiekproductie in Nederland. Toch heeft het servies in de tweede helft van de 20e eeuw zijn weg naar de consument opnieuw gevonden. Omdat deze alledaags producten op grote schaal waren geproduceerd, kwam er veel gebruikt goed via tweedehands- en antiekwinkels terug op de markt. Bij liefhebbers van antiek en brocante valt het servies nog altijd in de smaak vanwege de geschiedenis en de verweerde uitstraling.

Antiek wit (Regout) aardewerk.

Moderne look-a-likes

Opvallend genoeg blijft het servies vooral in die branche erg geliefd, maar bereikt het geen bredere consumentendoelgroep. En dat terwijl producten met een rustieke en handgemaakte look al jaren trendy zijn. Moderne woonwinkels spelen volop in op deze emotie, maar hoewel dit aanbod er ambachtelijk uitziet, is dat het vaak niet.

Mengkom van H&M home, collectie F/W 2018.
Kannetje van H&M home, collectie F/W 2018.
Ikea VARDAGEN, collectie F/W 2018.

Origineel verdient waardering

Deze look-a-likes zijn goedkoop, passen in het plaatje en zijn makkelijk voorhanden, maar missen het grotere verhaal. Het Regout servies daarentegen is moeilijker te krijgen, maar biedt wel meer dan alleen een mooie buitenkant. Voor beiden valt iets te zeggen. Hoe dan ook is het bewonderingswaardig dat er ruim 150 jaar geleden in Nederland servies werd gemaakt, dat qua uitstraling en duurzaamheid nog steeds voldoet aan de huidige eisen. Voor iedereen die houdt van serviesgoed met een simpele vorm, van hoge kwaliteit, ambachtelijk gemaakt en met een lange geschiedenis is het oude Regout servies dan ook de moeite waard om te kennen.

Regout bord.

Waar te koop?

Regout servies is te koop op brocantemarkten en in antiekwinkels. De prijzen variëren van €15,- voor een kom tot €35 voor een grote schaal.

De winkel Antiek ’t Oude Centrum in Zeeuws-Vlaanderen heeft een ruim aanbod dat regelmatig wisselt. Bekijk de volledige collectie op: www.antiektoudecentrum.nl

Op de Verzamelaarsjaarbeurs in Utrecht komen veel keramiekhandelaren samen. Hier kun je ook goed Regout servies kopen en prijzen vergelijken.