De Revolt stoel uit 1953 is ontworpen door de Nederlandse ontwerper Friso Kramer en een van de best verkochte stoelen ooit gemaakt. Met zijn oog voor eenvoudige vormgeving, ergonomie en technische innovaties, creëerde hij een meubelstuk dat 65 jaar later nog steeds actueel is.

Het begin van industriële vormgeving

Friso Kramer is een van Nederlands’ bekendste modernistische ontwerpers uit de wederopbouwperiode van 1945-1965. Als aanhanger van de vorm-volgt-functie ontwerpfilosofie hield hij niet van onnodige tierelantijnen en ontwierp hij functionele producten voor dagelijks gebruik. Het waren producten die bovendien snel en goedkoop geproduceerd konden worden. Samen met andere grote namen uit die tijd, zoals Wim Rietveld (Gispen) en Kho Liang Ie (Artifort) zette hij na de Tweede Wereldoorlog de industriële productie van meubels op de kaart.

Friso Kramer (1922).

Innovatief en spraakmakend

Kramer werkte in dienst bij meubelfabriek De Cirkel, nadat hij daar in 1947 werd aangesteld als constructietekenaar. Deze fabriek specialiseerde zich aanvankelijk in het produceren van buisframe meubels, een type meubilair dat in de jaren ’20 was ontdekt en heel populair bleek. Die populariteit zorgde na de oorlog echter ook voor veel concurrentie tussen de fabrikanten onderling. De Cirkel zocht daarom aan het einde van de jaren 40 naar een nieuw product om zich mee te onderscheiden. Als kersverse werknemer kreeg Kramer dan ook de opdracht om een nieuwe stoel te ontwikkelen om van De Cirkel weer een innovatief en smaakbepalend merk te maken.

Het belangrijkste van veel gebruiksvoorwerpen is dat je ze moet kunnen vergeten. Ik zou het fijn vinden als dat zo gezien wordt: een gebruiksvoorwerp in harmonie met de persoon die het gebruikt. Daarna valt het ding als het goed niet meer op. -Friso Kramer 

Oud model Revolt stoel

Plaatstaal

Zo startte Kramer zijn zoektocht naar het ontwerpen van de perfecte stoel. Voor hem moest dat een stoel worden die zo functioneel zou zijn, dat hij bijna niet zou opvallen. Bovendien wilde hij van een ander materiaal gebruikmaken dan de inmiddels alom bekende buizen, en moest het massaal geproduceerd kunnen worden. Dankzij de Franse architect Jean Prouve kwam Kramer om het idee om het frame uit plaatstaal te maken. Plaatstaal was een licht, buigzaam en sterk materiaal dat werd gebruikt in de grove industrie. Het grote voordeel van dit materiaal was dat het niet op alle plekken even dik hoefde te zijn, maar alleen bij de ondersteuning van constructiepunten. Dat bespaarde dus kosten.

Een stapel plaatstaal.

Opschalen dankzij U-profielen

Door de poten op basis van een u-profiel te maken konden uit één stalen plaat makkelijk meerdere stuks worden gehaald. Zo ontstond het concept van industriële productie: door losse onderdelen te maken die later aan elkaar werden gezet kon de productie makkelijker, sneller en goedkoper worden. In plaats van stoel voor stoel konden zo meerdere stoelen ter gelijke tijd worden gemaakt.

Friso Kramer aan het werk aan de Revolt, een revolutionair ontwerp op basis van plaatstaal.

Fenolhars als alternatief voor plastic

Na het frame moest er natuurlijk ook een zitting en rugleuning komen. En hoewel plastic hét goedkope, lichtgewicht en gebruiksvriendelijke materiaal van de jaren 50 was, koos Kramer toch voor een ander soort kunststof. Dat werd synthetische fenolhars, omdat het een luxere uitstraling had dan plastic. Dit materiaal kon makkelijk tot een plaat worden geperst, zodat de vormen voor de rug en zitting er uit konden worden gezaagd. Door deze losse vormen door middel van verhitting vervolgens  weer licht te krommen, creëerde Kramer het perfecte zitcomfort. Hiermee speelde hij meteen in op de vraag naar ergonomisch verantwoorde meubels, een kwestie die in die tijd net actueel werd.

Hij ziet er plankerig uit, maar als je erop zit dan buigt hij meteen mee en voegt zich enigszins naar je lichaam. – Friso Kramer

Een pagina uit het boek: De stoel van Friso Kramer, geschreven door Yvonne Brentjes

Rebels en vooruitgang

Dankzij deze innovatie staat de Revolt bekend als dé pionier op het gebied van geïndustrialiseerde meubels in Nederland. Door te kiezen voor de naam Revolt werd de stoel gepositioneerd als een rebellerend, nieuw gebruiksvoorwerp dat vooruitgang ademde. In onderstaande video zie je het productieproces van het frame in de Ahrend fabriek.

Tekst gaat verder onder de video. 

Collectief geheugen

Het ergonomische succes en de vernieuwende positionering van de stoel in combinatie met de grote volumes die geproduceerd konden worden, maakte de Revolt erg interessant voor grote bedrijven. Zij richtten er van de jaren ‘50 tot ‘80 massaal hun kantoren, kantines en wachtkamers mee in. Ook voor scholen bleek het de perfecte stoel. De Revolt stoel is als de klassieke schoolstoel voor veel mensen onderdeel van het collectief geheugen.

De Revolt stoel staat ook wel bekend als de klassieke schoolstoel. Op deze foto zit alleen de leraar op een Revolt, die te herkennen is aan het u-profiel van het onderstel.

Re-Revolt

In 1967 wordt De Cirkel overgenomen door Ahrend, dat onder deze naam nog altijd bestaat. Maar ondanks de populariteit van de Revolt stoel wordt deze in de jaren 80 toch uit de schappen gehaald. Men veronderstelde dat de stoel z’n beste tijd wel gehad zou hebben, maar dat bleek een flinke misvatting. Vanwege de grote vraag kwam er in de jaren ‘90 dan ook een herontwerp op de markt. Deze Re-Revolt werd iets ruimer, omdat de maat van de zitting en rugleuning groter werd. De nieuwe versie werd in drie standaard kleuren uitgebracht: hoogglans wit, zwart en grijs. Zowel de oude als de nieuwe modellen zijn ook nu nog populair bij bedrijven en individuen die vormgeving hoog in het vaandel hebben. Door te kiezen voor de Revolt kies je voor designklassieker die staat voor vernieuwing, tijdloosheid en een tikje rebellie in een haast onzichtbaar jasje.

De stoel is erin geslaagd om massaal anoniem te worden. – Friso Kramer

De Re-Revolt doet het nog steeds goed in scholen, kantines en wachtkamers.

Waar te koop?

Zowel de oude modellen als de nieuwe Revolt stoelen zijn te koop. Via marktplaats of veilingen vind je een ruim aanbod vintage modellen. De prijzen liggen, afhankelijk van datering, kleurstelling en staat tussen de €100 en €250 per stoel. Hier kun je verschillende opties bekijken.

Nieuw kost de stoel €359,-. De moderne Revolt is in drie kleuren verkrijgbaar: wit, zwart en grijs. Bestellen kan via www.flinders.nl.

Wil je nog meer lezen over De Stoel? Yvonne Brentjes heeft er een compleet naslagwerk over geschreven met de passende titel: De stoel van Friso Kramer. Het is fijn klein boekje met veel interessante informatie en oud beeldmateriaal. Het kost €10,98 en is te bestellen via www.bol.com 


alle quotes in dit artikel zijn van Friso Kramer en komen uit het boek ‘De stoel van Friso Kramer’ geschreven door Yvonne Brentjes.